Filosofie vwo 2026 – tijdvak 1

23 vragen

1. Inleiding
2. Vraag 1: Beargumenteer met de tegenstelling tussen interface en cyborg op welke manier jij je zou verhouden tot een smartwatch. Leg in je argumentatie een van de twee experimenten uit die Clark aanhaalt.
3. Vraag 2: Leg uit dat de smartwatch volgens Clarks mensbeeld het wezen van de mens niet verandert. Geef vervolgens met het begrip ‘bestaanservaring’ een argument dat de smartwatch het wezen van de mens wel verandert.
4. Vraag 3: Geef een argumentatie voor Van der Vorsts opvatting dat wij een stimulus-responsleven gaan leiden. Ga daarbij in op: de functionalistisch cognitivistische opvatting van mentale processen, en De Muls opvatting dat onze omgang met techniek onze identiteit verandert, die hij beschrijft met het begrip humanisme.
5. Vraag 4: Beargumenteer of je het eens bent met Van der Vorst dat we beter kunnen opgaan in de ervaring zelf dan verlangen naar meer ervaringen. Ga daarbij in op: een voorbeeld, de deugdethiek, en het utilisme.
6. Vraag 5: Geef aan wat Morton bedoelt met de ‘mesh’. Leg vervolgens een overeenkomst uit tussen tekst 1 en ecologisch denken. Beargumenteer tot slot met deze overeenkomst of het volgens jou een probleem is dat we door digitalisering nooit een volledig beeld zullen hebben van onze identiteit.
7. Vraag 6: Geef met het beeld van de cyborg Haraways kritiek op het dualistische denken weer. Leg vervolgens met tekst 2 uit dat de digitale identiteit aansluit bij Haraways beeld van de cyborg.
8. Vraag 7: Leg de kritiek van Rasch op het dataïsme uit met het begrip ‘else’. Geef vervolgens met tekst 2 een argument dat deze kritiek van Rasch niet geldt voor ‘de digitaal versnipperde identiteit’.
9. Vraag 8: Leg beide perspectieven op de vraag naar de mens uit met de opvatting van Houterman.
10. Vraag 9: Beargumenteer vanuit welk van deze drie mensbeelden de mens als sportend wezen volgens jou het best kan worden begrepen. Geef daarbij weer wat deze drie mensbeelden inhouden en weeg ze tegen elkaar af.
11. Vraag 10: Leg met tekst 4 uit wat Plessner bedoelt met: het begrip excentrische positionaliteit, en de wet van de utopische standplaats. Leg vervolgens met zowel dit begrip als deze wet uit dat het wezen van de mens volgens Plessner onbepaald is.
12. Vraag 11: Leg met de handbike als nieuwe techniek uit dat Haenen niet decentreert. Leg vervolgens uit dat volgens Kockelkoren recentreren volgt op decentreren. Geef tot slot een argument tegen Kockelkorens opvatting dat de omgang met techniek de zintuiglijke ervaring verandert door decentreren.
13. Vraag 12: Leg uit dat een computer gebaseerd op algoritmes volgens Dreyfus op een andere aanname is gebaseerd dan waarop gedrag van mensen is gebaseerd. Leg vervolgens uit dat volgens Harari het belang van menselijke ervaringen zal plaatsmaken voor dataïsme. Beargumenteer tot slot met deze opvatting van Harari of met deze opvatting van Dreyfus wat jij denkt dat de computer kan doen met de informatie over de gebroken neus van Mbappé.
14. Vraag 13: Leg uit dat Ekmans emotiekaartjes volgens de ANT: onderdeel zijn van een handelingsprogramma, en laten zien dat de grens tussen levend en niet-levend is vervaagd. Leg vervolgens uit dat Latours ANT kritisch staat tegenover Ekmans essentialistische benadering. Ga hierbij in op beide aspecten van je uitleg over de emotiekaartjes.
15. Vraag 14: Leg uit of Ekmans werkwijze volgens Popper wetenschappelijk of pseudowetenschappelijk zou zijn. Leg vervolgens met het begrip paradigma Kuhns kritiek op Poppers falsificatiecriterium uit.
16. Vraag 15: Leg uit wat volgens Lakoff en Johnson ontologische metaforen zijn. Ga hierbij in op een voorbeeld van een ontologische metafoor voor een emotie.
17. Vraag 16: Leg de dubbelzinnige verhouding van mensen tot hun eigen lichaam uit, met het voorbeeld van het onderzoek naar het vormen van gezichtsuitdrukkingen.
18. Vraag 17: Leg uit dat de gezichtsuitdrukking van iemand die een walgend gezicht trekt als er iets ongepasts wordt gezegd volgens Plessner om een andere reden typisch menselijk is dan lachen.
19. Vraag 18: Leg uit in welk opzicht een opvatting over emoties vanuit de stroming belichaamd denken zou kunnen aansluiten bij het MINE-model.
20. Vraag 19: Geef weer wat denken is volgens het enactivisme. Leg vervolgens uit in welk opzicht een enactivistische opvatting over emoties zou kunnen aansluiten bij het OURS-model.
21. Vraag 20: Geef een argument voor deze opvatting van Mesquita, met: het begrip medewereld volgens existentialisten, en de voorbeelden van trots en schaamte.
22. Vraag 21: Geef weer wat dit verschil in opvoeding volgens De Beauvoir inhoudt. Beargumenteer vervolgens met dit verschil of het OURS-model volgens jou kan helpen om verschillende genders beter te begrijpen.
23. Einde