Leerlingen gebruiken AI, of het nu in de schoolgids staat of niet. Goed beleid vertelt hun en hun docenten wat bij elke opdracht mag en bij wie ze terechtkunnen.
We lazen de handreikingen van Kennisnet en de VO-raad, de AI-verordening en de examenregels, en het AI-beleid van vijf Nederlandse scholen. We zetten acht tips op een rij en maakten een tool die in twee minuten een modelbeleid voor jouw school samenstelt.
Waarom nu
Jaarbeurs ondervroeg in januari 1.005 onderwijsprofessionals. Volgens 41% mag AI op hun school onder voorwaarden, volgens 17% is het verboden. 30% van de docenten wist niet wat het beleid van hun school is. Vlaamse scholieren merken dat ook: 62% zegt dat de regels per leerkracht verschillen.
Geen wet verplicht je tot een document met de titel 'AI-beleid'. De AI-verordening, de AVG en je eigen examenreglement verwachten wel dat je keuzes hebt gemaakt. In je beleid schrijf je die keuzes op.
Wat de regels zeggen
- Kennisnet. Zeven principes voor veilig en verantwoord gebruik, elk met voorbeeldafspraken. Per opdracht kies je uit drie niveaus: niet, beperkt of volledig toegestaan.
- AI-verordening. Emotieherkenning is verboden in het onderwijs. De school schoolt medewerkers die AI gebruiken en legt dat vast. Vanaf 2 december 2027 gelden zwaardere regels voor AI die leerlingen beoordeelt of plaatst.
- Examenreglement en PTA. AI bij het schoolexamen mag alleen als je dat vooraf hebt vastgelegd. Dat doe je in het examenreglement of het programma van toetsing en afsluiting (PTA), vóór 1 oktober. De VO-raad raadt AI bij de correctie van het centraal examen af.
- AVG. Voer eerst een DPIA uit, een analyse van de privacyrisico's, en sluit een verwerkersovereenkomst. Pas daarna mogen persoonsgegevens in een tool. Betrek de functionaris gegevensbescherming (FG).
- Medezeggenschap. De medezeggenschapsraad (MR) heeft instemmingsrecht. Kennisnet raadt aan de MR vroeg te betrekken en het concept ter instemming voor te leggen.
- Kerndoelen. Digitale geletterdheid, met AI als onderdeel, staat vanaf augustus 2027 in de wet. Scholen krijgen tot 2031 de tijd om over te stappen.
Acht tips voordat je begint te schrijven
1. Begin bij wat je vindt van leren
Tools veranderen per kwartaal. Je kijk op wat leerlingen zelf moeten kunnen, blijft. Schrijf die kijk in twee zinnen op voordat je een lijst met tools maakt. Kennisnet adviseert hetzelfde: begin bij de visie van de school en maak daarna afspraken.
2. Zeg eerst ja tegen docenten
Kennisnet ziet veel mogelijkheden om het werk van docenten te ondersteunen. Denk aan lesvoorbereiding en aan materiaal aanpassen voor één leerling. Een eerste nakijkronde kan ook, als de docent die controleert. Docenten die AI goed gebruiken, kunnen het leerlingen daarna leren.
3. Verbied niet wat je niet kunt zien
Uit een Amerikaans onderzoek van 2026: 59% van de tieners bij wie school een AI-tool blokkeerde, stapte over op een eigen apparaat. Een verbod verplaatst het gebruik naar de slaapkamer en de telefoon. Daar kun je het niet begeleiden. AI voorlopig buiten de les houden kan een goede keuze zijn. Leg leerlingen dan uit waarom, en geef wel les over hoe de tools werken.
4. Geef elke opdracht een label
We lazen vijf Nederlandse beleidsstukken. Geen ervan gaf docenten een vaste set niveaus om te laten zien wat bij een opdracht mag. Leerlingen gokken dan, en elke docent stelt eigen regels. Een van de vier niveaus bovenaan elke opdracht lost het meeste op.
- Niveau 0: Geen AI
Je eigen werk, van begin tot eind. Geen AI-tools, in geen enkele fase.
- Niveau 1: AI om voor te bereiden
Gebruik AI om het onderwerp te verkennen, uitleg te krijgen of jezelf te overhoren. Niets wat AI maakte komt in wat je inlevert.
- Niveau 2: AI om te verbeteren
Maak eerst je eigen versie. Daarna mag AI feedback geven of helpen met formuleren. Vermeld wat je gebruikte en hoe.
- Niveau 3: AI als onderdeel van de opdracht
De opdracht vraagt je AI te gebruiken. Laat je prompts zien en beoordeel wat je terugkreeg.
5. Laat leerlingen eerst zelf denken
Bastani en collega's lieten in 2025 ongeveer duizend Turkse scholieren wiskunde oefenen met een chatbot. De leerlingen scoorden 48% beter bij het oefenen en 17% slechter op de toets. Een versie die hints gaf in plaats van antwoorden deed geen kwaad. Laat leerlingen eerst zelf een versie maken, en kies tools die eerst een hint geven.
6. Vertrouw niet op een detector
Volgens Kennisnet kan AI-detectie geen fraude bewijzen. Docenten hebben betere middelen: vraag om tussenversies en laat de leerling het werk mondeling toelichten. Een deel in de les laten schrijven helpt ook.
7. Namen eruit, toollijst erin
De regel voor medewerkers past op een geeltje. Zet geen namen of persoonsgegevens van leerlingen in een tool die niet op de goedgekeurde lijst staat. Zet die lijst in een bijlage, dan werk je hem bij zonder het beleid te herschrijven. Noem ook een aanspreekpunt.
8. Wijs een eigenaar aan en kies een evaluatiedatum
Je opent het examenreglement elk jaar vóór 1 oktober. Evalueer het AI-beleid op hetzelfde moment en betrek de MR. Wijs een aanspreekpunt aan, en maak AI een vast onderwerp in het sectieoverleg. Belanden alle vragen na een jaar nog bij die ene collega, dan heeft de rest van de school weinig geleerd.
Stel je eerste versie samen
Beantwoord een paar vragen en je krijgt een modelbeleid voor een Nederlandse school, in beleidstaal. Bij elke regel staat een label met de herkomst. Bespreek deze eerste versie met je team. Het is geen juridisch advies.
[Naam school]: AI-beleid
Aanspreekpunt: de teamleider onderwijsVastgesteld door het bevoegd gezag, met instemming van de MRVastgesteld: november 2026Evaluatie: november 2027
1. Doel en reikwijdte
Dit beleid beschrijft hoe [Naam school] omgaat met artificiële intelligentie (AI), in het bijzonder generatieve AI. Het geldt voor alle medewerkers, leerlingen, stagiairs en vrijwilligers, op apparaten van de school en op eigen apparaten, voor zover AI wordt gebruikt voor schoolwerk of schooltaken.
Onder AI vallen ook AI-functies die in andere software zijn ingebouwd, zoals schrijfhulpen, zoekmachines en kantoorsoftware.
De school stimuleert medewerkers om AI te gebruiken om de werkdruk te verlagen en het onderwijs te verbeteren, en leert leerlingen AI goed te gebruiken binnen duidelijke grenzen per opdracht.Kennisnet
Dit beleid hangt samen met het schoolplan, het leerlingenstatuut, het examenreglement en het PTA, het privacyreglement, het informatiebeveiligings- en privacybeleid, het veiligheidsbeleid en het professioneel statuut.Kennisnet
2. Uitgangspunten
De mens staat centraal. AI ondersteunt het leren van leerlingen en het werk van medewerkers en vervangt het contact tussen docent en leerling niet.Kennisnet
We houden zelf de regie. Belangrijke beslissingen neemt altijd een mens, en wie AI gebruikt blijft verantwoordelijk voor het resultaat.Kennisnet
Eigen denkwerk gaat voor. AI mag het denken, de creativiteit en het oordeelsvermogen van leerlingen verruimen, maar niet vervangen.Kennisnet
We zijn open over AI. Leerlingen en medewerkers vermelden wanneer en hoe zij AI hebben gebruikt.Kennisnet
We beschermen de privacy van onszelf en van anderen.AVG
We voorkomen dat AI vooroordelen versterkt en letten op gelijke kansen.Kennisnet
We begrijpen wat we gebruiken. Medewerkers en leerlingen weten in de basis hoe generatieve AI werkt en waar het de fout in gaat.Kennisnet
3. Rollen en verantwoordelijkheden
Het bevoegd gezag stelt dit beleid vast. De schoolleiding is verantwoordelijk voor de uitvoering.
De medezeggenschapsraad (MR) is bij de totstandkoming betrokken. Het beleid is ter instemming aan de MR voorgelegd.Kennisnet
De AI-coördinator (de teamleider onderwijs) is het aanspreekpunt voor AI, beheert het overzicht van goedgekeurde tools, coördineert de scholing, bereidt de jaarlijkse evaluatie voor en ondersteunt secties bij het maken van eigen afwegingen over AI.Kennisnet
De functionaris gegevensbescherming (FG) adviseert over de verwerking van persoonsgegevens en wordt betrokken voordat een AI-tool persoonsgegevens verwerkt.AVG
De examencommissie en de examensecretaris bewaken de regels voor het schoolexamen.WVO 2020
Mentoren, de zorgcoördinator en de vertrouwenspersoon zijn het aanspreekpunt bij zorgen over veiligheid en welzijn.
Alle medewerkers en leerlingen kennen dit beleid en houden zich eraan.
4. Goedgekeurde tools
Op school, met schoolaccounts en met gegevens van de school worden alleen de AI-tools gebruikt die in het overzicht in bijlage A staan.Kennisnet
Voordat een tool wordt goedgekeurd, toetst de school: het onderwijskundige of organisatorische doel; de AVG, met een DPIA als persoonsgegevens worden verwerkt en een verwerkersovereenkomst met de leverancier; de AI-verordening, aan de hand van het Toetsingskader AI van SIVON; de leeftijdsgrenzen en voorwaarden van de tool; en dat gegevens en werk van leerlingen niet worden gebruikt om AI-modellen te trainen.AVG · SIVON
De school gebruikt geen AI-systemen die emoties van leerlingen of medewerkers afleiden.AI-verordening art. 5
AI-systemen die bedoeld zijn voor toelating, het beoordelen van leerresultaten, het bepalen van het onderwijsniveau of toezicht bij toetsen worden alleen ingezet na toetsing aan het Toetsingskader AI en onder toezicht van een bekwame medewerker.AI-verordening bijlage III
AI-toepassingen die medewerkers of leerlingen zelf bouwen of aanpassen voor gebruik in het onderwijs worden vooraf voorgelegd aan de AI-coördinator.VO-raad
Leerlingen en medewerkers weten wanneer zij met een AI-systeem te maken hebben.AI-verordening art. 50
Medewerkers kunnen een tool voordragen bij de AI-coördinator. Het overzicht wordt ten minste jaarlijks herzien.
5. Gebruik door medewerkers
Medewerkers worden aangemoedigd goedgekeurde tools te gebruiken om de werkdruk te verlagen en het onderwijs te verbeteren, bijvoorbeeld bij lesvoorbereiding, het maken en aanpassen van lesmateriaal, het ontwerpen van toetsen en administratieve taken.Kennisnet
Medewerkers controleren AI-uitkomsten op juistheid, vooroordelen en geschiktheid en blijven verantwoordelijk voor wat zij gebruiken of versturen.Kennisnet
Medewerkers voeren geen persoonsgegevens of vertrouwelijke schoolinformatie in, behalve in tools waarvoor dat in bijlage A uitdrukkelijk is toegestaan.AVG
Werk van leerlingen wordt niet ingevoerd in tools die het kunnen gebruiken om AI-modellen te trainen.
Over leerlingen en medewerkers wordt geen beslissing met aanzienlijke gevolgen genomen die uitsluitend op AI berust, zoals een cijfer, bevordering, plaatsing, sanctie of personeelsbeslissing.AVG art. 22
Medewerkers mogen goedgekeurde tools gebruiken voor suggesties voor punten en feedback. De docent controleert elke suggestie voordat die de leerling bereikt en blijft verantwoordelijk voor de beoordeling.AI-verordening
Medewerkers zijn open over hun AI-gebruik waar dat lesmateriaal, feedback of communicatie wezenlijk heeft gevormd.Kennisnet
6. Gebruik door leerlingen
Leerlingen vanaf de bovenbouw mogen goedgekeurde AI-tools gebruiken zoals in dit hoofdstuk beschreven. Leerlingen in de onderbouw gebruiken AI alleen in de les, onder begeleiding van een docent.
De school houdt zich aan de leeftijdsgrenzen van elke tool en vraagt toestemming van ouders waar de voorwaarden dat vereisen.
Leerlingen mogen AI gebruiken om beter te leren, binnen de grenzen die per opdracht zijn aangegeven.Kennisnet
Op school gebruiken leerlingen alleen goedgekeurde tools, waar mogelijk met een schoolaccount.Kennisnet
Docenten geven bij elke opdracht en toets het AI-niveau aan (bijlage B). Staat er geen niveau, dan geldt niveau 1.Kennisnet
Leerlingen vermelden bij ingeleverd werk welke tool zij gebruikten, wanneer en waarvoor, en bewaren hun prompts en de uitkomsten zodat zij die kunnen laten zien.Kennisnet
Leerlingen kunnen het werk dat zij inleveren zelf uitleggen en onderbouwen.Kennisnet
Leerlingen leveren geen door AI gemaakt werk in als eigen werk, voeren geen persoonsgegevens van zichzelf of anderen in en maken of delen geen content die kwetsend, seksueel, discriminerend of misleidend is, waaronder nepbeelden, nepgeluid of nepvideo van medeleerlingen of medewerkers.
7. Huiswerk, opdrachten en toetsen
Docenten ontwerpen opdrachten en toetsen met AI in gedachten. Belangrijk werk wordt deels op school gemaakt, en het proces telt mee, bijvoorbeeld met tussenversies, een logboek of een mondelinge toelichting.Kennisnet
Bij een vermoeden van ongeoorloofd AI-gebruik gaat de docent eerst met de leerling in gesprek en vergelijkt het werk met eerder werk. De leerling krijgt de gelegenheid het werk toe te lichten.
De school gebruikt geen AI-detectiesoftware. De uitkomsten zijn onbetrouwbaar en leveren geen bewijs van fraude.Kennisnet
Maatregelen zijn proportioneel en eerst gericht op leren. Bij herhaling of ernstige gevallen gelden de schoolregels en het leerlingenstatuut.
8. Schoolexamen en centraal examen
Bij onderdelen van het schoolexamen, waaronder praktische opdrachten en het profielwerkstuk, is het gebruik van generatieve AI alleen toegestaan als dat vooraf uitdrukkelijk is bepaald in het examenreglement, het PTA of de opdracht.WVO 2020
Het zonder toestemming gebruiken van AI, of het als eigen werk inleveren van door AI gemaakte of bewerkte inhoud, kan worden aangemerkt als onregelmatigheid. De directeur kan dan de maatregelen nemen die het examenreglement noemt. De kandidaat wordt eerst gehoord en kan in beroep gaan bij de commissie van beroep.WVO 2020
Het examenreglement en het PTA worden jaarlijks vóór 1 oktober vastgesteld en bekendgemaakt. Wijzigingen in de afspraken over AI worden daarin verwerkt.WVO 2020 art. 2.60
Bij het centraal examen zijn alleen de hulpmiddelen toegestaan die het College voor Toetsen en Examens heeft vastgesteld. AI-tools horen daar niet bij.
Docenten gebruiken geen AI bij de correctie van het centraal examen. Bij schoolexamenwerk bepaalt altijd de examinator het cijfer.VO-raad
9. Privacy en auteursrecht
De school verwerkt persoonsgegevens volgens de AVG en het privacyreglement. Persoonsgegevens komen alleen in AI-tools waarvoor een DPIA is uitgevoerd en een verwerkersovereenkomst is gesloten.AVG
Het invoeren van persoonsgegevens in een niet-goedgekeurde tool wordt direct gemeld bij de FG en behandeld als mogelijk datalek.AVG
In de privacyverklaring staat welke AI-tools persoonsgegevens verwerken en met welk doel.AVG
Leerlingen houden het auteursrecht op hun eigen werk. De school laat dat werk niet gebruiken om AI-modellen te trainen.
Medewerkers controleren of materiaal dat met AI is gemaakt geen rechten van anderen schendt voordat zij het buiten de school delen.
10. Veiligheid en welzijn
Risico's van AI zijn onderdeel van het veiligheidsbeleid: onjuiste of schadelijke content, online pesten en imitatie, oplichting, en met AI gemaakte seksuele beelden zoals deepfakes. Deze onderwerpen komen terug in de les.Kennisnet
Het maken of verspreiden van seksueel beeldmateriaal van minderjarigen is strafbaar, ook als het met AI is gemaakt. Medewerkers melden dit direct bij de schoolleiding en de vertrouwenspersoon, en bekijken of verspreiden het materiaal niet. De school schakelt waar nodig de politie in.
Leerlingen leren dat een chatbot geen vervanging is voor een vertrouwd persoon. De school zet geen tools in die zich voordoen als vriend of vertrouwenspersoon.
11. AI-geletterdheid en scholing
De school neemt maatregelen om de AI-geletterdheid te bevorderen van medewerkers die met AI werken, en legt vast welke scholing is gevolgd.AI-verordening art. 4
Scholing sluit aan op de functie en ervaring van medewerkers. Secties bespreken het gebruik van AI als onderdeel van het overleg over curriculum en toetsing.Kennisnet
Leerlingen leren in alle leerjaren hoe generatieve AI werkt, waar het de fout in gaat, hoe je het gebruikt om meer te leren in plaats van minder, en hoe je gebruik vermeldt. Dit sluit aan op de kerndoelen digitale geletterdheid.Kerndoelen
12. Gelijke kansen
Geen opdracht vereist een betaalde AI-tool of toegang tot AI thuis. Hoort AI bij een opdracht, dan zorgt de school voor toegang of een alternatief.Kennisnet
Bij de keuze van tools let de school op leerlingen met een ondersteuningsbehoefte.Kennisnet
13. Ouders en verzorgers
Dit beleid staat op de website van de school. Ouders en verzorgers horen elk jaar welke AI-tools leerlingen gebruiken en hoe zij thuis kunnen helpen.Kennisnet
14. Naleving en klachten
Bij overtreding door leerlingen gelden de schoolregels en het leerlingenstatuut, en voor het schoolexamen het examenreglement. Bij overtreding door medewerkers gelden de gebruikelijke personele procedures.
Wie vindt dat AI-gebruik heeft geleid tot een fout of een oneerlijke behandeling, kan terecht bij de AI-coördinator of gebruikmaken van de klachtenregeling. Met vragen over privacy kan iedereen terecht bij de FG.
15. Evaluatie
De AI-coördinator evalueert dit beleid elk jaar met medewerkers, leerlingen en de MR en rapporteert aan de schoolleiding. Volgende evaluatie: november 2027, of eerder als wet- of regelgeving wijzigt.Kennisnet
Bij de evaluatie wordt gekeken of het gebruik van AI het leren heeft verbeterd en de werkdruk heeft verlaagd, en met welke tools of taken de school stopt.
Bijlage A: Overzicht goedgekeurde tools
| Tool | Wie | Toegestaan gebruik | Persoonsgegevens |
|---|---|---|---|
| AI-assistent met schoollicentie (voorbeeld) | Medewerkers | Lesvoorbereiding, lesmateriaal, conceptteksten | Alleen volgens de DPIA |
| Examplary (voorbeeld) | Medewerkers en leerlingen | Toetsen, oefenen, nakijksuggesties die de docent controleert | Alleen volgens de DPIA |
Bijlage B: AI-niveaus bij opdrachten
| Niveau | Naam | Wat het betekent |
|---|---|---|
| 0 | Geen AI | Je eigen werk, van begin tot eind. Geen AI-tools, in geen enkele fase. |
| 1 | AI om voor te bereiden | Gebruik AI om het onderwerp te verkennen, uitleg te krijgen of jezelf te overhoren. Niets wat AI maakte komt in wat je inlevert. |
| 2 | AI om te verbeteren | Maak eerst je eigen versie. Daarna mag AI feedback geven of helpen met formuleren. Vermeld wat je gebruikte en hoe. |
| 3 | AI als onderdeel van de opdracht | De opdracht vraagt je AI te gebruiken. Laat je prompts zien en beoordeel wat je terugkreeg. |
Niveau 0 komt overeen met 'niet toegestaan', niveau 1 en 2 met 'beperkt toegestaan' en niveau 3 met 'volledig toegestaan' uit de schoolafspraken van Kennisnet.
Alles blijft in je browser: wat je hier invult, wordt niet naar ons verstuurd.
Neem het mee naar de koffiekamer
Nog vier bestanden voor collega's, leerlingen en ouders. Print ze zoals ze zijn, of open de Word-versie en vul de naam van je school in.
Brief aan ouders
Een korte brief over de afspraken en hoe ouders thuis kunnen helpen. Vul de naam van je school in en klaar.
Na het beleid
Een school kan beleid hebben en een goedbezochte studiedag, en toch werken zoals daarvoor. Onderwijsleider Stephanie Holt schrijft dat beleid het meest waard is als het besluiten vastlegt die de school begrijpt en kan uitvoeren.
Neem de versie hierboven mee naar een teamvergadering en nodig ook de sceptici uit. Een kritische collega heeft soms het zwakke proces gezien dat een enthousiaste collega miste. Stem scholing af op ervaring. Wie net begint, heeft één goedgekeurde tool nodig en één toepassing die de moeite waard is. Een ervaren collega kan een toets herontwerpen.
Holt stelt voor om bij de evaluatie deze vragen te stellen, in plaats van licenties te tellen:
- Kiezen docenten met vertrouwen wanneer AI het leren helpt, en wanneer niet?
- Kunnen leerlingen uitleggen hoe ze hebben nagedacht bij werk dat ze met AI maakten?
- Is de werkdruk lager, of maken we meer van hetzelfde?
- Waarmee zijn we gestopt?
Waar Examplary past
Examplary werkt volgens hetzelfde idee als deze gids. Het maakt toetsen en oefenmateriaal van je eigen lesstof en stelt punten en feedback voor. Jij controleert die voordat een leerling iets ziet. Leerlingen oefenen op een manier die hen eerst zelf laat denken.
Deze gids is geen juridisch advies. Laat de functionaris gegevensbescherming en de examensecretaris je definitieve versie lezen, en leg het beleid voor aan de MR.
Bronnen bij dit artikel
- Kennisnet: Schoolafspraken over het gebruik van generatieve AI en Zo ontwikkel je AI-beleid op school
- VO-raad: Wat verandert er dit schooljaar?
- SIVON: Toetsingskader AI
- DUO Examenloket: Examenreglement
- VO-raad: geen AI bij nakijken centraal examens
- Kennisnet: handleiding schoolafspraken generatieve AI
- Jaarbeurs IPON: onderzoek AI-gebruik op scholen, januari 2026
- Common Sense en NORC, onderzoek onder Amerikaanse tieners, 2026
- Bastani e.a.: Generative AI without guardrails can harm learning, PNAS, 2025
- Stephanie Holt: The AI Policy Will Not Change Your School